W kanale Planete obejrzałem fascynujący dokument opisujący rolę gołębi pocztowych (carrier pigeon) w czasie wojny w zachodniej Europie. Nawet skromne wtedy możliwości komunikacyjne nie zawsze mogły być wykorzystywane ze względu na możliwość zdekonspirowania, zatem komunikacja między Anglią i obszarami okupowanymi odbywała się często właśnie za pomocą gołębi (z kolei przechwycone, zaszyfrowane niemieckie meldunki były dostarczane bezpośrednio do ośrodka kryptologicznego w Bletchley Park - tam, gdzie pracowano nad Enigmą; podsuwano też sobie fałszywki), a wywiad wojskowy miał specjalny wydział MI 14 zajmujący się gołębiami pocztowymi. Komunikacja nie była zresztą wcale bezpieczna, bo Niemcy doskonale zdawali sobie sobie sprawę z możliwości tych ptaków - sami mieli zresztą rozbudowane służby gołębiarskie - i wszelkie niezarejestrowane hodowle ptaków we Francji czy Holandii były niszczone, a ich właściciele rozstrzeliwani.

Gołębie były powstrzymywane przez armię niemiecką na różne sposoby - atakowały je sokoły potrafiące spadać z góry z szybkością 500 km na godzinę, zestrzeliwano je też z broni ręcznej. W końcowych latach wojny docierało na miejsce zaledwie 10-15% wypuszczonych ptaków. Brytyjczycy podjęli nawet drastyczną decyzję o likwidacji własnych kolonii dzikich sokołów gniazdujących nad Kanałem, co z kolei wykorzystywali niemieccy szpiedzy posługujący się gołębiami.

Wdzięczni wyspiarze uhonorowali w kronikach szereg gołębi, które odegrały znaczącą rolę w rozmaitych operacjach - przykładowo, Książę Normandii spełnił kluczową rolę w zniszczeniu ważnego kompleksu baterii nadbrzeżnych w czasie inwazji na Normandię; konieczność utrzymania do ostatniej chwili ciszy radiowej w czasie inwazji spowodowała zaangażowanie około 7 tysięcy gołębi, które poszczególne jednostki wiozły z sobą. Wiadomości dostarczone przez Wilhelma Orańskiego pozwoliły uratować resztki zmasakrowanej dywizji spadochroniarzy brytyjskich gen. Urquharta pod Arnhem. Były jeszcze inne znane ptaki - G.I. Joe, Mary of Exeter i Winkie. Wiele ptaków uhonorowano medalem Marii Dickin, odpowiednikiem najwyższych brytyjskich odznaczeń bojowych, zaś w Londynie wystawiono im pomnik.

Zastanawiano się przez długie lata, na czym polegają umiejętności nawigacyjne tych ptaków. Miniaturyzacja urządzeń technicznych (kamery i urządzenia GPS) i nowoczesne metody badawcze pozwoliły ustalić, że gdy gołębie lecą nad znanym terenem, kierują się charakterystycznymi punktami przestrzeni, które sa ich przewodnikiem, a które zostały zapamiętane. Gdy teren nie ma znaków (np. akweny morskie), wykorzystywany jest wewnętrzny kompas - naukowcy podejrzewają nawet, że gołębie "widzą" ziemskie pole magnetyczne.

Gołębie nie mają dziś łatwego życia - nie są na ogół lubiane, bo zanieczyszczają dachy i podwórka. Ale gdy spadnie nam na głowę czy na dach samochodu osobliwy prezent, warto pomyśleć też o ich niezwykłych umiejętnościach i zasługach.