We wrześniowym numerze "Focusa" jest pasjonujący artykuł o Stefanie Banachu, zapewne najwybitniejszym polskim matematyku i jednym z największych w światowej historii tej dyscypliny. Urodzony w 1892 r., od dziecka tułał się po rodzinach zastępczych, by zdawać w końcu maturę dzięki wstawiennictwu księdza-katechety, który jako jedyny dostrzegł w nim genialny umysł.

Podobno opublikowano 11 tys. prac z nazwiskiem Banacha w tytule - świadczy to dobitnie o roli, jaką odegrał w rozwoju rozmaitych dyscyplin matematycznych, a szczególnie analizy funkcjonalnej. Los odebrał mu jednak ćwierć wieku twórczego życia, gdy w sierpniu 1945 r. umierał na raka płuc w wieku zaledwie 53 lat.

Pan Bóg rozrzuca podobno zdolności losowo i nie ma żadnych przeciwwskazań, aby w zapadłej murzyńskiej wiosce urodził się genialny umysł. Trzeba ten diament tylko odkryć i oszlifować. W psychologii jest jednak znany tzw. Efekt Flynna, który opisuje systematyczny wzrost ilorazu inteligencji w krajach rozwiniętych od początku XX wieku. To oczywiście wynik wzrostu zamożności, poziomu wykształcenia, lepszego odżywiania, skuteczniejszej opieki medycznej itd. Jest jasne, że choć w standardowym teście na inteligencję średnia wynosi z definicji 100, to te "lokalne setki" różnią się od siebie, gdyż zapewne wyższy jest przeciętny poziom inteligencji takiego, dajmy na to, Szweda czy Holendra, niż obywatela Nepalu czy Beninu.

Największym skarbem każdego społeczeństwa są ludzkie umysły. To wręcz bogactwo narodowe, o które należy dbać najlepiej, jak się da - ważniejsze od złóż węgla i ropy. Zrozumieli to chyba w największym stopniu Koreańczycy (południowi, oczywiście), którzy mają wręcz obsesję na punkcie edukacji.

Wprawdzie jako zdeklarowany liberał uważam, ze nie należy tylko ludziom przeszkadzać, a dadzą sobie sami radę (każda władza ma dziwną skłonność do wyręczania obywateli w trosce o nich samych - dziś chcą o nas dbać Kaczyński pospołu z Giertychem), lecz zastanawiam się, czy akurat ludzie o wybitnych umysłach nie powinni być w jakiś szczególny sposób hołubieni, przynajmniej do chwili osiągnięcia finansowej samodzielności. Osobnicy o ilorazie inteligencji powyżej - przyjmijmy przykładowo - 150 punktów, powinni mieć usunięte sprzed oczu wszelkie troski bytowe w zamian za szansę, że kiedyś będą działać na rzecz dobra publicznego, bo jest ich ledwie ileś tam - może kilkadziesiąt - tysięcy w kilkudziesięciomilionowym narodzie.

Państwo lubi się pochylać nad nierobami, wrzaskliwymi związkowcami, pijakami (vide: artykuł w ostatniej "Polityce") and whatnot, a jakoś nie kwapi się do wymoszczenia drogi życiowej ludziom wybitnym, którzy do wspólnego worka dają zwykle dużo więcej niż inni - jeden świetny i twórczy matematyk jest wart więcej niż dziesięciu przodowników pracy wyrabiających 200 procent normy. A przede wszystkim do stworzenia efektywnego systemu "hodowania" ludzi o szczególnych walorach umysłowych.

Wiem, to nieco odległe od liberalizmu - najefektywniejszej metody zorganizowania państwa, jaka się do tej pory pojawiła - ale wsparcie dla intelektualnego rozwoju takich jednostek jest po stokroć ważniejsze niż pchanie kolejnych setek milionów czy wręcz miliardów w ręce nieefektywnych branż. Cóż, na naukę daje się mniejszy odsetek PKB niż we wszystkich innych krajach Unii, a efekt jest taki, że liczymy się w pojedynczych dyscyplinach, zaś geniusze wyjeżdżają do zachodnich ośrodków naukowych.

Tylko tak sobie marudzę...